DAX, SP500

Dziś byliśmy świadkami bardzo ciekawej sesji na parkietach europejskich. Będący od kilku tygodni w trendzie wzrostowym niemiecki DAX wybił szczyty z lipca b.r., jednakże w wyniku reakcji na słowa Mario Draghiego powrócił poniżej poziomu 10 000 punktów zamykając się ostatecznie na 9 850 pkt. W rezultacie otrzymaliśmy bardzo ciekawą, dzienną świecę kierunkową. Niewątpliwie byki mogły dać się dzisiaj złapać w pułapkę (wykres).

S&P500 natomiast konsoliduje się pod poziomami wskazanymi w poprzedniej notce. Być może obserwujemy kształtowanie się lokalnego szczytu, po którym przyjdzie realizacja zysków będąca następstwem silnego ruchu wzrostowego zapoczątkowanego w połowie października. Powstaje pytanie czy wyprzedaż rozpocznie się przed końcem roku. W mojej ocenie realnie brzmi scenariusz, w którym grudzień 2014 zapisze się jako neutralny miesiąc z małą zmiennością i budową formacji szczytowej (być może będzie to dach mansardowy jak sugeruje Marek z Technika Ichimoku). W tym założeniu dopiero styczeń mógłby przynieść większą korektę.

Mając na uwadze siłę amerykańskich indeksów zdecydowanie lepiej (pod kątem ewentualnych shortów w niedalekiej przyszłości) wyglądają indeksy europejskie - takie jak wspomniany DAX, francuski CAC40 czy brytyjski FTSE. Ich kondycja w ostatnim okresie była zdecydowanie słabsza od kolegów zza oceanu więc jeśli doszłoby do korekty to powinna być ona na nich głębsza.

Rok 2014 zapisze się jako okres bardzo niskiej średniej zmienności VIX. Ostatni raz tak małą zmienność indeksu strachu obserwowaliśmy w 2006 roku. Te dane sugerują, że hossa za oceanem powoli dojrzewa...

S&P500 - rekordowo dobre nastroje

Listopad rozpoczął najmocniejszy sezonowo okres dla Wall Street zgodnie z cyklem prezydenckim, o czym pisałem w sierpniu b.r. w notce Symulacja S&P500 w oparciu o cykl prezydencki. Indeks S&P500 jest natomiast w 36 miesiącu bez 10% korekty - październikowa wyprzedaż zniosła 'tylko' 9,2% wartości indeksu. Charakter tej korekty daje jednak do myślenia - nie tylko pokonana została średnia 120 sesyjna, która od 2 lat skutecznie broniła przed większą wyprzedażą, lecz także średnia 200 sesyjna, która została złamana jak zapałka a indeks w pewnym momencie znajdował się 80 punktów (4,2%) pod nią. Moim zdaniem to turbulencja, która stanowi sygnał ostrzegawczy a na horyzoncie można zacząć wyczekiwać zmiany charakteru rynku.

Rajdy S&P500 bez 10% korekty - aktualny trwa już 36 miesięcy

W październiku zamieściłem projekcje poziomów S&P500 na koniec roku w oparciu o przeszłe zachowania ostatniego kwartału drugiego roku cyklu prezydenckiego:

• pesymistyczną, opartą o najniższą historyczną stopę zwrotu, co daje poziom 1827 punktów dla SP500 na koniec 2014 roku;
• neutralną, opartą o średnią historyczną stopę zwrotu, co daje poziom 2106 punktów dla SP500 na koniec 2014 roku;
•  optymistyczną, opartą o najwyższą historyczną stopę zwrotu, co daje poziom 2357 punktów dla SP500 na koniec 2014 roku.

Uśredniona ścieżka wskazuje na poziom 2106 punktów, który na dzień dzisiejszy wydaje się być dużo bardziej realny niż chociażby miesiąc temu. Dla przypomnienia uśrednione zwroty z miesięcy październik-listopad-grudzień:

Dzienna świeca doji S&P500 z dnia 16 października, poparta bardzo wysokim wolumenem, stanowiła świetny moment na wejście w pozycje długie, który udało mi się wykorzystać. Późniejszy, blisko 200-puntkowy rajd, był potwierdzeniem opisywanej siły wynikającej z sezonowości i informacją od byków, że to oni wciąż dominują na parkiecie.

W ostatnich dniach zmienność na S&P500 wyraźnie zmalała a indeks znajduje się na poziomie 2040 punktów. Interesującym miejscem jest poziom 2077 punktów, który stanowi zniesienie zewnętrzne 1,272 (poziom Fibonacciego) październikowej korekty. Indeks w ostatnich kwartałach często formował na takim zniesieniu szczyty - szczególnie po mocniejszy rajdach.  Trzeba mieć jednak na uwadze fakt, że najnowszy raport dotyczący wskaźnika sentymentu na Wall Street publikowany przez AAII pokazuje, że procent byków jest najwyższy od grudnia 2010 roku i wynosi 57,9%.

Złoto

W końcowych godzinach handlu ubiegłego tygodnia mieliśmy do czynienia z mocnym wzrostem kursu złota. Cena na zamknięcie wyniosła 1177,50$ (+2,9%). Czas zatem na test (od dołu) kluczowego poziomu ~1180 dolarów, będącego podstawą wielomiesięcznej konsolidacji pokonanej kilkanaście dni temu. Najbliższe godziny dadzą odpowiedź czy mamy do czynienia z fałszywym wybiciem czy zwykłym retestem. Na interwale dziennym dostrzec można formację gwiazdy polarnej, która faworyzuje scenariusz fałszywego wybicia.

Złoto

Sytuacja na złocie jest bardzo podobna do tej z kwietnia 2013 roku gdy cena dotarła do dolnego ograniczenia trwającej 20 miesięcy konsolidacji. Po jej wybiciu doszło do gwałtownej, napędzanej odpalanymi stop lossami, wyprzedaży.

Całość scenariusza wpisuje się w pięcio-falowy ruch, który chodzi mi po głowie od dłuższego czasu:
 

Ewentualne wybicie poziomu 1180 dolarów, który w tym momencie stanowi wsparcie, może zakończyć się w mojej opinii bardzo silnym kilkudniowym ruchem na południe, który warto wykorzystać.

Najmocniejszy kwartał cyklu prezydenckiego USA - czas start

Październik otworzył sezonowo bardzo silny okres dla notowań na amerykańskich parkietach - czwarty kwartał drugiego roku cyklu prezydenckiego USA. Począwszy od 1950 roku okres ten w 88% (!) przypadków przynosił dodatnią stopę zwrotu (SP500), której średnia wynosi 8,03% (odpowiednio październik - ok 3%, listopad - ok. 2,5%, grudzień - ok 2%). To 3 statystycznie najmocniejsze łącznie miesiące dla Wall Street po użyciu 'filtra' cyklu prezydenckiego.

Czy tym razem rynek zachowa się inaczej? W ostatnich 64 latach zdarzyło mu się to dwa razy; w 1978 roku (-6,28%) oraz 1994 (-0,74%). Natomiast np. w 1998 roku SP500 w omawiane 3 miesiące wzrósł o 20,87% (!). W oparciu o te dane możemy wyznaczyć 3 ścieżki (za punkt startowy przyjmuję poziom 1950 na SP500):

• pesymistyczną, opartą o najniższą historyczną stopę zwrotu, co daje poziom 1827 punktów dla SP500 na koniec 2014 roku;
• neutralną, opartą o średnią historyczną stopę zwrotu, co daje poziom 2106 punktów dla SP500 na koniec 2014 roku;
• optymistyczną, opartą o najwyższą historyczną stopę zwrotu, co daje poziom 2357 punktów dla SP500 na koniec 2014 roku.

SP500 i krzyż śmierci na Russel 2000

Amerykańskie media straszą krzyżem śmierci na indeksie małych spółek Russel 2000. Ten groźnie brzmiący sygnał inwestycyjny oznacza przecięcie od góry przez szybką średnią 50 sesyjną - średniej 200 sesyjnej. Sytuację obrazuje poniższy wykres:

Zobaczmy co mówią suche liczby na temat krzyża śmierci. Interesować mnie będzie zachowanie indeksu po wygenerowaniu sygnału w ostatnich latach. Od 1988 roku Russel 2000 wygenerował 19 takich sygnałów. Ich zestawienie i skutki prezentuje poniższa tabelka:

źródło: Ryan Detrick's Tumblr

Średnia stopu zwrotu po krzyżu śmierci w okresie 5 kolejnych dni wynosi prawie -2%. Oznacza to, że sygnał początkowo budzi obawy inwestorów a rynek w ciągu kilku/kilkunastu dni zdominowany jest przez podaż. Jeżeli jednak spojrzymy na średnią stopę zwrotu w okresie 3 miesięcy po sygnale - jest ona już na poziomie 1,6% a rynek nadrabiał straty w 63% przypadków. Im dalej sięgniemy badaniami tym wyniki korzystniejsze dla byków; w 12 miesiącach po krzyżu śmierci odsetek dodatnich stóp zwrotu jest już na poziomie 79%. Czyli nie taki diabeł straszny jak go malują.

Przeciwieństwem krzyża śmierci jest złoty krzyż - sytuacja analogiczna. W tym przypadku średnia 50 sesyjna pokonuje od dołu średnią 200 sesyjną. Jest to sygnał kupna i powinien zapowiadać wzrosty. Statystyki złotych krzyży od 1988 roku na Russel 2000 przedstawia poniższa tabelka:

źródło: Ryan Detrick's Tumblr

I tu sytuacja zaczyna robić się bardzo ciekawa. Twarde liczby pokazują, że  groźnie brzmiący krzyż śmierci daje nieco lepsze wyniki, tj. wyższe przeciętne stopy zwrotu, niż zachęcająco brzmiący złoty krzyż. I gdzie tu logika?

Sprawdźmy zatem czy sytuacja techniczna SP500 daje jakieś argumenty dla niedźwiedzi wieszczących krach po krzyżu śmierci Russel 2000 na rynkach amerykańskich. Po pierwsze wykres Sp500 w ostatnich 3 latach:

Aktualnie jesteśmy w 34 miesiącu hossy bez 10-procentowej korekty na SP500. Ostatnio taki trend zdarzył się 20 lat temu i trwał 84 miesięce (!), o czym pisałem w poście Najdłużej trwające trendy wzrostowe w USA bez 10% korekty. Dlatego teorie o najdłuższej trwającej hossie na rynkach amerykańskich są błędne (takim sformowaniem posługuje się przykładowo IndependentTrader oraz inni blogerzy). Póki co rynek skutecznie podtrzymywany jest przez m.in. średnią 100 sesyjną - niebieska na wykresie wyżej) i w mojej opinii dopóki SP500 wyraźnie nie przebije średniej 200 sesyjnej nie ma powodów by stwierdzać, że hossa ma się ku końcowi.

Aktualny charakter amerykańskiego rynku akcji jest, na dzień dzisiejszy, zabójczy dla pozycji krótkich (zachęcam w tym miejscu do ponownego spojrzenia na SP500 w ostatnich 3 latach). Moim zdaniem najsłuszniejszą metodą na korzystanie z tego bezprecedensowego, stabilnego trendu jest kupowanie przy okazji kolejnych korekt. Ile takich korekt i powrotów do wzrostów jeszcze będzie nie wiem - ale wiem, że rynki amerykańskie mają przed sobą najmocniejszy 6-miesięczny okres w oparciu o cykl prezydencki co wyliczyłem w poście Symulacja SP500 w oparciu o cykl prezydencki. Zatem prognoza, że hossa na Wall Street jest u szczytu swoich możliwości w tym momencie jest moim zdaniem wyjątkowo mało prawdopodobna.

Reasumując: krzyż śmierci na Russel 2000 jest sygnałem mało istotnym i jeżeli popatrzymy na jego historyczne wskazania powinien być raczej średnioterminowym sygnałem kupna niż sprzedaży (oczywiście wniosek ten oparty jest o przeciętne wskazania co nie wyklucza w 100% scenariusza mocnej przeceny lub krachu). SP500 jest natomiast od kilku dni w korekcie. Moim zdaniem popyt w okolicach średnich 100 lub 200 sesyjnych (odpowiednio 1950 i 1900 punktów) będzie stanowić sygnał kupna w trwającej od 2009 roku hossie. Jeżeli SP500 przebije trwale średnią 200 sesyjną - będzie to pierwsza oznaka, że zaczyna dziać się coś niedobrego a trend zaczyna słabnąć. Warto też rzucić okiem na podobieństwo między kształtem świec w kwietniu tego roku a obecnie, wykres:

ps. w następnym poście przedstawię sytuację fundamentalną i techniczną dla złota, które w mojej opinii na dniach będzie testować wsparcie 1180 dolarów a docelowo zmierza w okolice 1000 dolarów za uncję. Aby zobaczyć jak kończą się konsolidacje (trójkąty) jak ta, w której złoto jest od czerwca 2013 roku, proszę spojrzeć na okres wrzesień 2011 - kwiecień 2013.

Wrzesień na rynkach akcji USA

Zobaczmy co mówi sezonowość i indeks VIX na temat historycznych wyników września. W poprzednich notkach wykazałem, że rynki amerykańskie powinny pozostać w trendzie w najbliższych miesiącach windując kolejne historyczne rekordy; jednakże najsilniejszy okres rozpoczyna się w listopadzie a więc dopiero za 2 miesiące. Czego można spodziewać się do tego czasu?

Na pierwszy plan VIX. Wspominałem o nim na początku lipca ponieważ to właśnie lipiec generuje średnio największe skoki VIX'a. Wrzesień jest na drugim miejscu ale biorąc pod uwagę mizerną korektę sprzed dwóch miesięcy nie stanowi to znaczącego sygnału ostrzegawczego. Zgodnie z indeksem strachu można oczekiwać co najwyżej przeceny w okolice średniej stu-sesyjnej, która skutecznie powstrzymuje podaż od 2012 roku (indeks SP500).

Średnia zmienność VIX w latach 1990-2014
źródło:http://ryandetrick.tumblr.com/

Co z samym miesiącem wrześniem? Jeżeli sięgniemy danymi daleko, np. do roku 1950 okaże się, że wrzesień jest najgorszym miesiącem w roku generując średnio 0,47% straty.

Średnie stopy zwrotu SP500 w kolejnych miesiącach od roku 1950
źródło: http://ryandetrick.tumblr.com/

Gdy zawęzimy okres poszukiwań do ostatnich 10 lat okaże się, że wrzesień wychodzi na plus ze średnią stopą zwrotu 0,91%. Najbardziej optymistyczne dane dostaniemy gdy rozpatrzymy tylko wrześnie w trwającej od 5 lat hossie:

Średnie stopy zwrotu SP500 w kolejnych miesiącach w ostatnich 5 latach 
http://ryandetrick.tumblr.com/

Z wyników dotyczących poszczególnych miesięcy od roku 2009 można wywnioskować, że okres letni i styczeń cechują się nieco słabszą kondycją rynków akcji. Pozostałe miesiące przynoszą średnio dodatnią stopę zwrotu a interesujący nas wrzesień: 2,11%.

Warto jeszcze przefiltrować dziesiąty miesiąc roku przez cykl prezydencki - czyli sprawdzić jak zachowywały się ceny akcji we wrześniach drugiego roku urzędowania kolejnych prezydentów. Neutralne wyniki prezentuje poniższa tabelka:

Wrzesień w drugim roku urzędowania kolejnych prezydentów -
średnie stopy zwrotu indeksu SP500
http://ryandetrick.tumblr.com/

Ciekawie wygląda jeszcze zestawienie wrześni, za którymi stoi mocny, ponad 3-procentowy wzrost indeksu SP500 w sierpniu (sierpień 2014 wygenerował +3,8%). Te dane sugerują korektę na poziomie 2%:

Wrzesień po co najmniej 3 procentowym wzroście SP500 w sierpniu

Reasumując – badania dają mieszane wyniki. Te oparte o dane sprzed kilkudziesięciu lat wskazują, że wrzesień jest kiepskim miesiącem. Jednakże jeżeli zawęzimy okres poszukiwań, szczególnie jeżeli rozpatrzymy tylko aktualny charakter rynku, okaże się że wrzesień ponownie powinien przynieść dodatnią stopę zwrotu. Tym zawężonym badaniom nadaję większą wagę ponieważ lepiej odzwierciedlają aktualną sytuację. Z kolei bardzo silny sierpień może spowodować, że w tym miesiącu indeksy będą potrzebowały złapać nieco oddechu przed dalszą wędrówką. I takiego scenariusza, na podstawie wszystkich zaprezentowanych danych, będę się trzymał - neutralny bądź delikatnie korekcyjny wrzesień 2014.

Powyższe statystyki wpisują się w zaprezentowany wcześniej scenariusz – potwierdzają (albo może - nie zaprzeczają), że z dużym prawdopodobieństwem nie zobaczymy niczego spektakularnego w kolejnych miesiącach na rynkach USA – tj. żadnej spektakularnej przeceny czy odwrócenia trendu. Liczby i sezonowość są po stronie byków i sugerują powolne wdrapywanie się na coraz wyższe poziomy.

Oczywiście nie oznacza to, że możemy z całą pewnością wykluczyć scenariusz mocnej przeceny czy nawet krachu – w spekulacji należy się jednak kierować rachunkiem prawdopodobieństwa.