Ostrzeżenie dot. brokerów finansowych

Drodzy, z uwagi na pojawiające się sygnały o podszywaniu się pod moją osobę chciałbym poinformować, że nie jestem pracownikiem żadnej firmy inwestycyjnej czy brokera finansowego (np. manfradytrade, kingsman i inni). 

Jeżeli kontaktuje się z Państwem osoba podająca moje imię i nazwisko, a także informująca o posiadanych licencjach maklera giełdowego czy doradcy inwestycyjnego – macie Państwo do czynienia z oszustwem. Przestrzegam przed przekazywaniem takim osobom / stojącym za nimi firmom jakichkolwiek środków pieniężnych. Środki przekazane w ten sposób są prawdopodobnie nie od odzyskania.

Sprawa jest także skierowana do Komisji Nadzoru Finansowego.

Podsumowanie 2022 roku

To był wymagający rok z mojej perspektywy. Pomimo wielu bardzo wyraźnych trendów, solidnej zmienności i całkiem trafnej analizy oczekiwań - nie udało mi się tego wykorzystać. Z perspektywy czasu jestem przekonany, że to właśnie zmienność okazała się największym wrogiem.

Rok ten przyniósł także kilka pozytywnych zdarzeń, m.in. uzyskanie licencji doradcy inwestycyjnego czy dołączenie do Mensa. Udało mi się także przebrnąć przez sporą liczbę książek, które czekały na mnie na półce od dłuższego czasu.

Perspektywy na 2023 rok

Zacznę od rynku kryptowalut, którego obecne wyceny są moim zdaniem atrakcyjne. Najprościej rzecz ujmując - kryptowaluty są po prostu tanie. Nie wiem czy dołek w obecnym cyklu bessy (15k USD za bitcoin) już za nami, ale mówimy o przecenie na poziomie ok. 80% od ATH. Historycznie były to poziomy, które wskazywały na bliskość dołka i świetny moment na zakup. W ramach niezbyt poważnych „inwestycji/ ciekawostek inwestycyjnych” chciałbym wspomnieć o dogecoin – intuicja podpowiada mi, że w swoim czasie Elon Musk wypromuje tę walutę-mem do absurdalnych cen (tworząc z niej środek płatności w ramach jednej z firm/ platform, pokrywając logo dogecoin rakietę wynoszącą ludzi na Marsa, bądź w inny, specyficzny dla niego, absurdalny sposób). Niemniej większość portfela utrzymywałbym w BTC oraz ETH.

Zarówno na rynku kryptowalut jak i equity na lepsze czasy przyjdzie nam poczekać do momentu aż amerykański FED złagodzi retorykę polityki monetarnej. Od wielu lat rynki są uzależnione od polityki banków centralnych. Na złe newsy reagują pozytywnie (bo banki centralne uruchomią „druk”), na dobre newsy negatywnie (bo banki centralne podniosą stopy). Absurdalny obraz nowoczesnych rynków finansowych wypaczonych przez działania banków centralnych. Zasadnicze pytanie brzmi kiedy FED rozpocznie retorykę łagodzącą? Myślę, że już niebawem – moim zdaniem w tym roku. Nałożą się na to dwa czynniki, gorsze odczyty w gospodarki amerykańskiej, oraz (także w konsekwencji) coraz niższe odczyty inflacyjne. Na ten moment rynek przewiduje jeszcze dwie podwyżki po 25 punktów bazowych – w lutym i marcu. W pespektywie średnioterminowej uważam, że dołek na giełdzie amerykańskiej z października 2022 zostanie pogłębiony.

Jeśli chodzi o nasze podwórko: wydaje się, że RPP zakończyła cykl podwyżek stóp procentowych. Istnieje moim zdaniem mała szansa, że zawędrują one wyżej – pod warunkiem, że nie wystąpi kolejna „katastrofa”, która geopolitycznie czy ekonomicznie uderzyłaby silnie w Polskę a w konsekwencji w walutę. Póki co wycena „żetonów z orzełkiem” trzyma się jakoś w ryzach, choć było nerwowo (EUR po 5PLN). Jesteśmy po tzw. „dobrej stronie mocy” w aktualnym konflikcie na wschodzie, co pomimo jego bliskości nie powoduje znaczącego odpływu kapitału inwestycyjnego. Wydaje się, że wariant turecki nam nie grozi, czego nie byłbym taki pewien jeżeli chodzi o Węgry.

Oceniam jednocześnie, że w najbliższych latach dojdzie do dużego zubożenia społeczeństwa polskiego w wyniku utrzymującej się inflacji. Tylko osoby, które dysponują niezbędną wiedzą i rozumiejące zachodzące w gospodarce procesy, wyjdą z tego obronna ręka czy nawet powiększa swój majątek. Niemniej większość społeczeństwa będzie po prostu biedniejsza. W sytuacji nie do pozazdroszczenia są obecni emeryci, których oszczędności życia topnieją w zastraszającym tempie. Dlatego tak ważne jest aby cały czas się edukować i poszerzać swoją wiedzę w zakresie ekonomii i finansów. To właśnie edukacja jest najlepszą inwestycją jaką możemy poczynić. Jakkolwiek staram się być optymistą to jednak watek opisany w tym paragrafie nie jest w mojej ocenie czarnym scenariuszem, który nam grozi, tylko procesem, który ma już miejsce i będzie postępował w nadchodzących latach.

 

Wszystkiego dobrego w 2023 roku!

Autor

Podsumowanie 2021 roku

Czas na krótkie podsumowanie minionego roku, który na globalnych rynkach okazał się bardzo ciekawy.

Trading

2021 rok mogę uznać za udany, choć w porównaniu z poprzednim wypadł słabiej. Osiągnięty przeze mnie wynik to +16% będący rezultatem 90 transakcji (vs 40% w 2020). Kluczowe rynki, na których byłem aktywny to kontrakty na SP500 oraz rynek złota – czyli obszary, które czuję i rozumiem najlepiej.

Przez pierwsze pół roku cierpliwie „sprawdzałem” rynek – co widać po wykresie statement’u (poniżej). To właśnie wtedy kluczowe było zarządzanie ryzykiem – sprawdzanie rynku przez kilka miesięcy może skutkować negatywnymi emocjami, ale cierpliwość i konsekwencja zostały nagrodzone w drugiej połowie roku.

Trendy

W minionym roku moją uwagę przykuł w dużej mierze rynek kryptowalut, w tym dogecoin. Jego spektakularne wzrosty napędzane tweet’ami Elona Muska były świetnym show, przykładem rosnącej i pękającej w maju bańki. Obecnie przyglądam się bitcoinowi oraz kilku alt coinom wyczekując odpowiednio negatywnego sentymentu by zaangażować się w ten rynek. Historycznie bitcoin aby rozpocząć nową fazę wzrostów potrzebował korekty na poziomie >80%. Biorąc pod uwagę szczyt na poziomie ok 70.000 dolarów, daje nam to poziomy ok 15.000 i poniżej. W moim przekonaniu negatywny sentyment panujący na rynku po tak silnej wyprzedaży byłby wystarczający aby rozpocząć zakupy z długoterminowym nastawieniem.

Giełda amerykańska pozostawała bardzo silna w ubiegłym roku – główne indeksy nieustannie biły nowe, historyczne rekordy. Rynek sprzyjający długoterminowym inwestorom, a także dający szansę na dołączenie w trakcie krótkich i płytkich korekt.

Oczekiwania na 2022

Jestem sceptycznie nastawiony do utrzymania siły amerykańskiego rynku akcji (m.in. przez ograniczenie skupu aktywów oraz zacieśnianie polityki monetarnej przez FED). Na dzień dzisiejszy spodziewam się większej zmienności niż w minionym roku.

Uważam także, że ceny złota w średnim terminie będą pod dużą presją. Obecne nastroje i oczekiwania wobec tego rynku są mocno rozgrzane. Jest to związane m.in. z rekordowymi odczytami inflacyjnymi na całym świecie. Ostatnie miesiące były bardzo pracowite dla mennic, które mierzyły się z silnym popytem ze strony detalu. Jeżeli ceny złota do tej pory nie było stać na silniejszy ruch, dyskontujący aktualne odczyty CPI, to trudno mi powiedzieć co mogłoby stać się nowym trigerrem aby w średnim terminie ten rynek odnotował wyraźny ruch na północ.

W średnim terminie pod dużą presją będzie także polski rynek nieruchomości. Lato ubiegłego roku było moim zdaniem szczytem bańki – rekordowe zdolności kredytowe, rekordowe ilości nowych kredytów hipotecznych, rekordowe ceny nieruchomości. Do tego wysyp szkoleniowców i specjalistów od nieruchomości i flipowania, w prasie szereg sponsorowanych artykułów, oraz rozmowy na temat nieruchomości u przysłowiowego fryzjera. Fatalny moment aby ładować się w ten rynek – w szczególności z kredytem na zmienną stopę procentową. Obawiam się, że wiele osób, które zdecydowały się na taki ruch już dzisiaj wie, że to była zła decyzja. Kluczowe pytanie to jak daleko ze stopami procentowymi zawędruje nieprzewidywalna RPP – moim zdaniem istnieje duże prawdopodobieństwo, że ten zasięg nas zaskoczy (tj. będzie wyższy niż na chwilę obecną się prognozuje). To może mieć katastrofalny wpływ na kredytobiorców, których budżety domowe, będące pod presją silnej inflacji oraz rosnących cen energii, mogą okazać się niewystarczające aby sprostać wyższym ratom. Oby tak się nie stało.

Poniżej wykres statementu za 2021 rok:

Wszystkiego dobrego w Nowym Roku!

Stopy procentowe a kredyty hipoteczne

Istnieje istotne prawdopodobieństwo, imo, że w średnim terminie będziemy mieli w Polsce spory problem na rynku kredytów hipotecznych. Aktualna stopa procentowa jest daleka od oficjalnego poziomu inflacji, powodując że realne stopy procentowe w Polsce są jedne z najniższych na świecie. 8 procentowa inflacja sprawia, że każdy zarabiający w polskim złotym pracuje miesiąc w roku za darmo.

Komunikacja polskiego banku centralnego jest fatalna - jeszcze trzy miesiące temu jego przedstawiciele utrzymywali, że do końca roku, mimo silnych odczytów inflacji, stopy procentowe nie pójdą do góry. Prezes Glapiński określał podnoszenie stóp jako szkolny błąd, a inflację jako przejściowe zjawisko. Kilka dni temu byliśmy świadkiem trzeciej podwyżki z rzędu od tamtego czasu. Już w tym momencie rynek dyskontuje, że będą kolejne na początku 2022 roku. 

Do czego zmierzam - uważam, że każdy kto posiada kredyt hipoteczny na zmiennej stopie procentowej powinien mocno przemyśleć aneksowanie umowy i przejście na stałą stopę. Daje to 5 letnie ubezpieczenie od nieprzewidywalnej polityki naszego banku centralnego, a także przed rozwojem sytuacji makroekonomicznej. I tak moim zdaniem należy to interpretować - wyższa rata jako ubezpieczenie. Biorąc pod uwagę odczyty inflacyjne, stopy powinny być na zdecydowanie wyższych poziomach (historycznie bank centralny starał się nie dopuszczać do ujemnych realnych stóp procentowych). Nie chcę sugerować, że tam dojdą - tego nie wiem. Ale moim zdaniem ta nieco wyższa rata wynikająca ze stałego oprocentowania jest warta 5 lat spokojniejszego snu. A to, że weszliśmy w fazę zacieśniania polityki monetarnej jest już faktem.

Polski rynek kredytów hipotecznych to bomba z opóźnionym zapłonem, ponieważ prawie w całości opiera się na kredytach na zmiennej stopie. Niestety świadomość jak to działa jest niska – dopiero gdy raty zaczną mocniej rosnąć ludzie zaczną się zastanawiać dlaczego tak jest. I być może rozumieć jakiego zobowiązania/ ryzyka się podjęli.

Podsumowanie 2020 roku

Bez wątpienia 2020 rok zostanie zapamiętany przez wszystkich na bardzo długo. Ilość istotnych wydarzeń była zdumiewająca, począwszy od pandemii i jej wpływu na nasze codzienne życie, przez wybory w Polsce i USA, wysoką zmienność na rynkach finansowych (w szczególności w marcu), fale protestów w USA i Europie Zachodniej, ropę po -37 USD za baryłkę, a także działania banków centralnych i bezprecedensowy rozjazd realnej gospodarki i giełdy.

Trading

Od strony tradingu rok 2020 mogę uznać za udany. To co mnie cieszy najbardziej to bardzo skrupulatne podejście do tematu ucinania strat i ochrony kapitału. Dyscyplina, nad którą pracowałem wiele lat, przynosi rezultaty.

W drugiej połowie roku spodziewałem się fali wyprzedaży na rynkach equity (poprzedni wpis), która w głównej mierze miała być podyktowana sytuacją makroekonomiczną oraz paraliżem gospodarek w wyniku zachorowań na koronawirusa oraz lock-down’ów. Tak się nie stało – giełda amerykańska wsparta przez bank centralny oraz pakiety fiskalne okazała się być zbyt silna. I wszystko wskazuje na to, że taki stan rzeczy utrzyma się dopóki nie pojawi się inflacja, którą trzeba będzie zdusić wyższymi stopami procentowymi. Trudno mi sobie wyobrazić, jaki popłoch wśród inwestorów wywoła taka sytuacja.

W minionym roku dość dobrze wykorzystałem zmienność na ropie naftowej, umiejętnie wyczuwając nastroje inwestorów. Długo nie zapomnę transakcji kupna baryłki po 6$, by odsprzedać ją tego samego dnia po 12$. Szaleństwo! Z drugiej strony – na pewno lepiej można było wykorzystać zmienność towarzyszącą marcowej wyprzedaży na rynkach equity, a także wokół wyborów prezydenckich w USA. To były bardzo dobre okresy sprzyjające krótkoterminowym transakcjom. Uważam jednak, że niewykorzystane okazje nie powinny rodzić pretensji, a stanowić jedynie wartość dodaną dla doświadczenia. Na koniec dnia kluczowa jest ochrona kapitału – nowe okazje znów się pojawią. 

Bardzo ciekawym dniem był moment ogłoszenia szczepionki Pfizer. Chwilowa euforia związana z tą wiadomością, poprzedzona bardzo silnymi wzrostami na głównych indeksach amerykańskich, oraz połączona z malejącą niepewnością związaną z wyborami w USA, to był świetny moment na krach. W myśl zasady kupuj plotki – sprzedawaj fakty. Tak się jednak nie stało – popyt był w stanie wybronić kilkudniową wyprzedaż. W mojej opinii był to prawdziwy pokaz siły głównych indeksów.

Trendy

Ważnym aspektem, na który warto moim zdaniem zwrócić uwagę, jest niszczenie przez banki centralne rynku obligacji skarbowych i korporacyjnych. Wysokie wyceny tych pierwszych, a tym samym niskie rentowności powodują, że światowy kapitał szuka nowych, bardziej opłacalnych inwestycji, pompując bańki w innych klasach aktywów. Wsparcie dla obligacji korporacyjnych oznacza z kolei utrzymanie się na rynku tzw. firm zombie, dla których koszt długu jest bliski zeru, co prowadzi do nieefektywności.

Drugim negatywnym skutkiem takiej polityki banków centralnych jest niszczenie klasy średniej i pogłębiające się rozwarstwienie społeczeństw. Obecnie obserwujemy prawie na całym świecie ujemne realne stopy procentowe, które prowadzą do utraty siły nabywczej pieniądza, co uderza w oszczędności. Biedni są coraz biedniejsi, bogaci są coraz bogatsi. 

W 2020 roku można było zaobserwować ciekawą sytuację na rynku metali szlachetnych. W marcu doszło do rozjechania się cen papierowego i fizycznego rynku złota i srebra. Co więcej, przez pewien czas w ogóle nie można było nabyć fizycznego kruszcu. Rynek złota papierowego ustalał pewną cenę metalu, ale nie było metalu w tej cenie. To pokazuje jak szybko, w przypadku globalnego problemu, zamyka się rynek prawdziwego pieniądza. Niestety prędzej czy później taki problem może znów się pojawić – warto być na to przygotowanym zawczasu.

Poniżej wykres statementu w 2020 roku:

Tym samym rozpoczyna się rok 2021. Nowa karta.

Wszystkiego dobrego! 

Autor

Giełda w USA - scenariusz bazowy na drugą połowę roku

Utrzymywanie zrównoważonego portfela na niezrównoważonych rynkach – to zdanie dobrze odzwierciedla moją obecną strategię. Oderwanie się amerykańskich giełd od fundamentów makroekonomicznych, w rytm melodii granej przez banki centralne, powoduje że jedynym słusznym wyborem są na dzień dzisiejszy pozycje długie. W szczególności na technologicznym Nasdaq’u i jego największych gwiazdach: Tesli, Amazonie, Apple, Facebook'u czy Microsoft'cie. Niemniej na horyzoncie czai się wiele sygnałów ostrzegawczych, które stanowić będą silny kontrargument dla kontynuacji tego trendu w kolejnych miesiącach.

W trakcie marcowego załamania na rynkach, które było związane m.in. z sytuacją epidemiologiczną na świecie, wychodziłem z założenia, że po silnym odbiciu najpóźniej jesienią nastąpi druga fala spadków. Biorąc pod uwagę przebieg zdarzeń z ostatnich tygodni, a także fakt, że 3 listopada tego roku odbędą się w USA wybory prezydenckie, taki scenariusz wciąż traktuję jako bazowy. Pytanie tylko czy administracja Trumpa pozwoli aby do korekty doszło przed wyborami? W mojej opinii odwrócenie trendu może nastąpić najwcześniej w sierpniu, a najpóźniej w listopadzie. Tak wiem, dość spore widełki czasowe - ale każdy większy podryw niedźwiedzi w tym czasie będzie mógł zwiastować coś większego (i zamierzam to wykorzystać). Czyli scenariusz bazowy na ten rok podpowiada - nie ‘czy?’, tylko ‘kiedy?’. Poniżej kilka ciekawych grafik, które w mojej ocenie stanowią wcześniej wspomianne sygnały ostrzegawcze na drugą połowę tego roku.

Poniższa grafika pokazuje notowania największych spółek z indeksu SP500, oraz odwzorowanie tego indeksu w 3 wariantach: dla P/E równego 10 (niedowartościowanie), P/E na poziomie 15 (neutralna wycena), oraz P/E 20 (przewartościowanie). Jak widać powrót do poziomu neutralnego oznaczałby korektę SP500 w okolice 1745 punktów (to jakieś 45-50% od obecnych). Chyba, że zyski spółek zaczęłyby drastycznie rosnąć w kolejnych kwartałach…

Kolejny wykres odzwierciedla zmiany sentymentu inwestorów nałożone na Nasdaq. Poziom optymizmu znalazł się obecnie w strefie, w której przebywał przez 4% czasu na przestrzeni ostatnich 20 lat oraz 1% licząc od 2011 roku.

Następna grafika to korelacja stopy bezrobocia w USA z indeksem SP500. Patrząc na wykres w długim terminie można mówić o pewnym poziomie zależności. Obecnie mamy do czynienia z oderwaniem się giełdy od sytuacji na rynku pracy w USA.

Kolejny wykres pokazuje liczbę upadających korporacji w USA od 1999 roku. Obecne poziomy są zbliżone do sytuacji z 2008/2009 roku, czyli ostatniego kryzysu finansowego. Na ten moment giełda amerykańska zdaje się pomijać ten aspekt realnej gospodarki.

Ostatnia grafika pokazuje odsetek kredytów hipotecznych, których posiadacze mieli problem ze spłatą. Kwietniowy odczyt na poziomie 3.4% jest wyraźnie wyższy niż (nawet) w 2008/2009 roku.

Działania banków centralnych zdaje się natomiast dyskontować rynek złota, który w mojej opinii realizuje silny ruch ku nowym szczytom, o czym pisałem w ubiegłym roku przy cenach ~1300$ za uncję. W ślad za złotem idzie jeszcze bardziej niedowartościowane srebro, które w ostatnich tygodniach pokazało, że jest nie tylko metalem przemysłowym, ale przede wszystkim metalem szlachetnym (mam tu na myśli problemy z zakupem fizycznego srebra na całym świecie). 

Statement – 15 lat tradingu na jednym wykresie

Poniżej zamieszczam krzywą kapitału dla mojego statementu z ostatnich 20 miesięcy. Ten prosty wykres, uwzględniający około 400 transakcji z ostatnich kilku kwartałów, to tak naprawdę 15 lat ciężkiego rzemiosła i nieustannej nauki. Przy okazji właśnie sobie uświadomiłem, że ten mini-blog liczy już sobie 11 lat, ale ten czas leci! 😊

Czy to moment, w którym mogę powiedzieć, że okiełznałem rynki finansowe? Absolutnie nie. Czy ten statement będzie się już piął się tylko w górę? Chciałbym, ale nie mogę tego zagwarantować. Nieprzewidywalna zmienność, emocje, czarne łabędzie, zmieniający się charakter rynku i wiele innych – to wszystko czyha na inwestora, niezależnie od doświadczenia, który chce wciąż płynąć łódką w samotnym rejsie zwanym inwestowaniem. Zabrzmiało poetycko – ale naprawdę tak uważam. Na koniec dnia to ty podejmujesz decyzję. Niezależnie od tego na jakiej podstawie – to ty jako inwestor podejmujesz decyzję o zawarciu transakcji. Indywidualizm jest tu w cenie.

Transakcje zawierane były na rynkach, na których najlepiej się czuję – tj. indeksy giełd amerykańskich, złoto, ropa, warszawski WIG, niemiecki DAX, włoski FTSE, pallad i kilka innych. Ekspozycja na rynku walutowym była ograniczona do funta brytyjskiego. Dla zainteresowanych mogę podesłać szczegółowy wykaz transakcji – może dowiem się czegoś, czego sam nie dostrzegam.

Mam nieodparte wrażenie, że na koniec dnia, całość sprowadza się do prostej zasady: tnij straty, a zyskom pozwól rosnąć. Tak bardzo oklepany i łatwy do powiedzenia frazes, prawda? Oczywiście – na przestrzeni kilkunastu lat rynek wymagał nauczenia się wielu rzeczy i dostosowania swoich metod do zmieniającego się charakteru. Niemniej to właśnie cięcie strat u zalążka ich powstawania, nie doprowadzanie do utrzymywania stratnych pozycji, było w moim przypadku bardzo istotną, jeżeli nie kluczową, umiejętnością. Bo cały szkopuł polega na tym, aby ciąć straty nie w 90%, czy nawet 99% przypadków, lecz absolutnie i bezwzględnie w 100%. Jedyna słuszna droga to robienie tego zawsze, ponieważ prędzej czy później chwila nieuwagi i ten minimalny brak konsekwencji mocno poturbuje saldo. Ta konsekwencja, pełna powtarzalność i świadomość, to moim zdaniem nie tylko nawyk. To sposób myślenia, składowa charakteru.

Zrobię update wykresu za pół roku – oby rynek sprzyjał.

Ps. Ten ostatni paragraf przypomniał mi o piosence Ed’a Seykoty, poniżej link do yt:

PPK – scenariusz alternatywny

Pracownicze plany kapitałowe (PPK) ruszyły. Może nie z impetem, bo dotychczasowa partycypacja jest na poziomie ok 40% (wobec oczekiwanych początkowo przez autorów projektu 70%), ale jednak. Ponownie rząd w trosce o swoich obywateli wprowadza program mający wesprzeć ich emerytury zarzekając się, że tym razem pieniądze kiedyś do nich wrócą.

PPK to także pośrednio próba reanimacji uschniętej i przeregulowanej giełdy, która cierpi na brak napływu kapitału, oraz z której podmioty wycofują się ze względu na niskie wyceny, a także rosnące koszty utrzymania prestiżu bycia spółką publiczną. Dochodzi tutaj do pewnego paradoksu, iż rynek kapitałowy, który z definicji powinien być sercem wolnej gospodarki, próbuje się reanimować rządowym programem. Być może autorzy projektu całkiem słusznie spostrzegli, że skoro ok. 70%+ kapitalizacji indeksu WIG20 jest i tak w rękach państwowych, to o wolności gospodarczej mówić nie można, zatem wskrzeszanie GPW państwowym programem jest zgodne z regułami gry. Takie wnioskowanie w sumie ma sens.

Istnieje jednak pozytywna strona medalu związana z całym tym zamieszaniem wokół PPK. Otóż prawdopodobnie część ludzi zastanawiając się nad PPK zacznie się także zastanawiać nad własną emeryturą. I część z nich uświadomi sobie, że emerytura która ich czeka, jeżeli jakakolwiek, będzie raczej zapomogą społeczną niż środkami, które pozwolą im godnie przejść przez jesień życia. I to, mam nadzieje, skłoni ich do jakiegoś działania.

Te działania mogą przybrać różnorakie formy, jednakże wszystkie mają wspólny mianownik – oszczędzanie. Skoro rząd w trosce o naszą przyszłość chce nam zabierać część pensji, to może sami zadbajmy o siebie i alokujmy określoną część zarobków w zdywersyfikowane aktywa. W erze ETF’ów, ich płynności, relatywnie niskim kosztom oraz dostępności, nie trzeba być finansistą, aby otworzyć długoterminową ekspozycję na wybrane walory (np. indeksy giełdowe).

W tym całym szaleństwie należy jeszcze w mojej opinii pamiętać, że papier to nie wszystko. Dlatego zgodnie z naszymi możliwościami finansowymi, jednouncjowa moneta czy sztabka złota, raz na jakiś czas, stanowić będzie świetne uzupełnienie długoterminowego portfela inwestycyjnego. Kto wie ile, i czy w ogóle cokolwiek, będą warte za 20/30 lat banknoty, którymi dzisiaj się posługujemy. W otoczeniu ultra niskich stóp procentowych, programów luzowania ilościowego i globalnej tendencji do redukcji długu poprzez niszczenie wartości walut, wiara w pieniądz papierowy może dłuższym terminie się okazać bardzo naiwna. Tak to widzę.

Złoto ponownie powyżej 1350$ za uncję

Krótki wpis nawiązujący do posta z sierpnia ubiegłego roku, w którym sugerowałem wystąpienie lokalnego dołka cenowego na notowaniach złota (wtedy poruszającego się w okolicach 1200$ za uncję). Wspomniałem w nim także o rejonie 1350$, którego trwałe przebicie mogłoby zwiastować rozpoczęcie większego ruchu w kierunku północnym.

Polityka banku centralnego Stanów Zjednoczonych i bezprecedensowa zmiana jej kierunku w ostatnich miesiącach to główny czynnik, dla którego obserwujemy nowe szczyty na cenach złota. Wydarzenia z ostatnich miesięcy potwierdzają po raz kolejny brutalną prawdę, iż banki centralne są zapędzone w kozi róg i stały się zakładnikami taniego pieniądza. Rekordowo niskie stopy procentowe są i tak za wysokie, pomimo braku recesji i historycznie niskich poziomów bezrobocia. Bardziej restrykcyjne podejście do stóp procentowych, które FED miał zamiar wdrażać jeszcze w ubiegłym roku, spędza sen z powiek inwestorów i jest w stanie wywołać panikę na rynkach equity. Obserwowana pod koniec zeszłego roku zmienność i blisko 20% wyprzedaż na głównym indeksach amerykańskich to właśnie efekt tego uzależnienia – obawy o wyższy koszt pieniądza.

Jako że w ostatnich tygodniach trend na złocie był wyraźnie wzrostowy pewnie należałoby mu się nieco wytchnienia. To co się dzieje z kursem obecnie wygląda na ucieczkę tych, którzy grali pozycje krótkie. Ponowne zejście poniżej 1350$, powiedzmy w okolice 1300$ umożliwiłoby z kolei wybicie stop lossów tym, którzy liczą na nieprzerwany wzrost i już załadowali się pod korek. Niemniej w mojej opinii w dłuższym terminie kolejnym przystankiem są okolice 1550-1600$ za uncję.

Piotr Kuczyński i wolność prasy w Polsce

W ostatnich dniach miała miejsce bardzo interesująca i niepokojąca sytuacja w polskiej branży finansowej. Piotr Kuczyński, wieloletni analityk DM Xelion, został zwolniony za skrytykowanie rządowych planów dot. likwidacji OFE w wywiadzie dla Business Insider. DM Xelion należy do Pekao SA - spółki Skarbu Państwa. Sytuacja ta jest w moim przekonaniu na tyle bulwersująca, że dotknęła mnie osobiście.

Mamy do czynienia z dyskryminacją ze względu na poglądy - bardzo niebezpiecznym zjawiskiem, który stanowi pogwałcenie konstytucjonalnego prawa do wolności wypowiedzi. Jestem świadom tego, ze sytuacja ciągnie się już od dawna i z niepokojem obserwuję obecną w mediach publicznych patologię, ale zwolnienie analityka za jego poglądy (czyli de facto za wykonywanie swojej pracy) wydaje mi się być kolejnym etapem zaawansowania w zamachu na wolność mediów w Polsce.

Rolą analityka finansowego jest komentowanie i ocena bieżącej sytuacji gospodarczo finansowej - nawet jeżeli dotyczy ona polityki. Sytuacja Pana Kuczyńskiego może dać do myślenia innym analitykom, którzy być może dwa razy się zastanowią zanim powiedzą co naprawdę myślą o kwestiach, które w mniejszy lub większy sposób zahaczają o politykę. W końcu mało kto chce stracić pracę.

Ciekaw jestem przy okazji jaką wartość merytoryczną mają rekomendacje giełdowe analityków Pekao SA/ PKO BP na giełdowe spółki Skarbu Państwa i ile w nich obiektywności. Rekomendacja 'sprzedaj' może okazać się dla sporządzającego ją analityka bardzo ryzykowna.

Temat ten, poza kwestią etyczną, związany jest z wolnością prasy. Zgodnie z najnowszym rankingiem RSF (Reporters Without Borders), międzynarodowej organizacji pozarządowej monitorującej wolność prasy, Polska zajęła w 2019 roku 59 miejsce na świecie co jest najgorszym wynikiem w historii (w ciągu ostatnich 5 lat spadliśmy o 38 (!!!) pozycji). Analitycy RSF tłumaczą tak niski wynik Polski przekształceniem mediów publicznych w tubę propagandową obecnie panującej partii oraz działaniami wobec Gazety Wyborczej. Dyrektorzy mediów publicznych nie akceptują przeciwnych poglądów ani bezstronności u dziennikarzy, a tych, którzy nie chcą się podporządkować, zwalniają - stwierdzono. Pełny ranking dostępny tutaj: https://rsf.org/en/ranking/2019#

Rynek złota mógł wyznaczyć średnioterminowy dołek

Ubiegły tydzień przyniósł dość gwałtowną przecenę na rynku złota, którego cena spadła w 3 sesje z okolic 1216$ do 1160$ za uncję. Ruch ten cechował dynamiczny charakter co mogłoby sugerować realizację zleceń stop loss (dynamiczny ruch zgodny z wcześniej panującym trendem często wyznacza lokalny dołek bądź szczyt – jest to ostateczna kapitulacja kupujących bądź sprzedających). Taki scenariusz potwierdza wykres długoterminowy, zgodnie z którym okolice 1160$ mogły stanowić obszar zabezpieczenia się dla kupujących. Jeżeli rynek rzeczywiście oczyścił się z ich zleceń powinien być gotowy do średnioterminowego ruchu na północ w kierunku 1300$-1350$ za uncję. Wykres tygodniowy:

Większego ruchu, czy też początku nowego trendu na rynku złota, oczekiwałbym dopiero po wybiciu 1150$ lub 1350$ za uncję – ze wskazaniem na tę drugą cenę będącą w tym momencie oporem.

Warto spojrzeć na cenę złota w ujęciu innych walut, w tym franka szwajcarskiego.

Polecam także ponad 2 godzinne nagranie z Traderem21, który w trakcie spotkania z TJS omawia szereg rynków i prezentuje ciekawe wnioski (link https://www.youtube.com/watch?v=bxpuiX8bagg ).

INN ponownie wskazuje skrajnie słabe nastroje…

… co należy, imo, interpretować kontrariańsko. Nawiązując do wpisu z 5 grudnia (Sentyment SII sugeruje dołek...) zamieszczam update wykresów mWIG40 i sWIG80. Czerwone kółka wskazują momenty gdy różnica pomiędzy odsetkiem niedźwiedzi a byków była skrajnie niska (co sugeruje pesymizm wśród inwestorów). Ostatni raz taka sytuacja miała miejsce na początku grudnia. W następstwie mieliśmy do czynienia z dwumiesięcznym odreagowaniem na indeksach średnich i małych spółek (średnio ok 8% wzrosty).

Sentyment SII sugeruje dołek na indeksach średnich i małych spółek

Stowarzyszenie Inwestorów Indywidualnych (http://www.sii.org.pl/) publikuje co tydzień wyniki ankiety, które składają się na Indeks Nastrojów Inwestorów (NII). Ostatnie odczyty są mocno pesymistyczne; aż 63% ankietowanych opowiada się za dalszymi spadkami na warszawskiej giełdzie. Może być to spowodowane m.in. tym, że WIG20 dobił w okolice 2500 punktów, który wcześniej wielokrotnie powstrzymywał indeks przed dalszą zwyżką (wykres poniżej),

czy też ciągnącymi się spadkami na indeksie sWIG80. mWIG40 z kolei w zasadzie od marca jest w konsolidacji. Niezależnie jednak od powodów tego pesymizmu różnica pomiędzy bykami a niedźwiedziami jest historycznie najniższa i wynosi -31 punktów procentowych (INN jest publikowany od 2011 roku) co można interpretować jako dużą szansę na lokalny dołek warszawskich indeksów. Sentyment INN na wykresie:

Poniższy wykres reprezentuje różnicę między rynkowymi bykami a niedźwiedziami:

Na dwóch poniższych wykresach naniosłem indeksy mWIG40 oraz sWIG80 zaznaczając skrajnie ujemne wartości sentymentu:

W większości takich sytuacji oba indeksy znajdowały się w lokalnych minimach. Ta obserwacja w połączeniu z możliwym rajdem św. Mikołaja mogą okazać się sprzyjające dla inwestorów w najbliższych tygodniach.

Wskaźnik P/E Shillera powyżej poziomu 30 punktów

Najnowsze odczyty zmodyfikowanego wskaźnika ceny do zysku dla SP500, utworzonego przez amerykańskiego noblistę prof. Roberta Shillera, przebił poziomy notowane na szczycie hossy tuż przed wielkim kryzysem USA lat 30. Choć wskaźnikowi daleko do historycznych rekordów notowanych w grudniu 1999 roku (konkretnie 44.2 pkt) to znajduje się on zdecydowanie powyżej średniej wynoszącej 16.8 pkt. Jest to niewątpliwie oznaka drogich akcji jednakże trzeba pamiętać, że w czasie hossy dotcomów po przekroczeniu poziomu 30 punktów indeks urósł jeszcze o kolejne blisko 50% (do wspomnianego 44.2 pkt).

W moim przekonaniu giełda nowojorska znajduje się w piątej fali Elliottowskiej, zgodnie z poniższym wykresem.

3 praktyczne porady jak zdać egzamin maklerski

Jeśli jesteś osobą, która planuje przystąpić do egzaminu na maklera papierów wartościowych to świetnie trafiłeś. Z tego artykułu dowiesz się jak zwiększyć swoje szanse na zdanie dzięki zastosowaniu się do kilku praktycznych porad opracowanych przez osoby posiadające licencję maklerską oraz przygotowujące kandydatów do „starcia” z Komisją Nadzoru Finansowego.

Plan nauki
Bardzo częstym pytaniem, które zadają kandydaci na maklerów dotyczy ilości czasu, którą trzeba poświęcić na przyswojenie wiedzy. Choć jest to w dużej mierze podyktowane indywidualnymi warunkami to aby myśleć o pozytywnym wyniku powinno się wygospodarować minimum trzy miesiące. Oczywiście znane są przypadki osób, którym ‘udało się’ zdać egzamin po bardzo intensywnej dwumiesięcznej nauce ale są to raczej wyjątki od reguły. Minimum trzy miesiące solidnej, systematycznej nauki po ok 4 godziny dziennie, przy dobrze przygotowanych notatkach to dość często powtarzany schemat. Daje nam to ok 300-360 godzinną przygodę z aktami prawnymi, matematyką finansową, instrumentami udziałowymi i innymi zagadnieniami wymaganymi od kandydatów.

Egzamin składa się z części prawnej (ok 60 pytań) i nieprawnej (także ok 60 pytań).
Część prawna  bazuje na kilkunastu ustawach, w tym ustawie o obrocie instrumentami finansowymi, ustawie o rachunkowości oraz kilku rozporządzeniach i regulaminach. Przyszli maklerzy zazwyczaj uczą się na dwa sposoby: albo wielokrotnie czytają akty prawne, zaznaczając kolorowymi mazakami co ważniejsze fragmenty, albo robią z nich notatki, na których bazują w dalszych etapach nauki. Wybór metody powinien być podyktowany tym w jaki sposób uczyliśmy się do tej pory i która metoda w naszym przypadku pozwala szybciej przyswoić wiedzę. A jest jej niemało – wszystkie wymagane ustawy to kilka tysięcy stron aktów prawnych. Tutaj warto zaznaczyć, że Komisja niektóre ustawy pomija (nie padają z nich pytania) – najlepiej przejrzeć ostatnie dwa/trzy egzaminy i to sprawdzić.

Część nieprawna dzieli się na kilka większych działów. Są to:

• Matematyka finansowa
• Instrumenty dłużne
• Instrumenty udziałowe
• Instrumenty pochodne i modele rynku kapitałowego
• Ustalanie kursów w systemie UTP

Większość zadań jest typowo obliczeniowa i często bardzo schematyczna. Komisja jednak coraz częściej sięga do książek, w szczególności do „Inwestycji” Krzysztofa Jajugi, która jest pozycją obowiązkową, tworząc pytania czysto teoretyczne. Nasze szanse na zdanie egzaminu zwiększy także zakup książek: „Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem” Brown, Reilly oraz „Wycena i zarządzanie wartością firmy” Andrzeja Szablewskiego. Skutecznym rozwiązaniem aby szybko opanować część nieprawną jest kurs maklerski, w trakcie którego nie tylko otrzymamy usystematyzowaną wiedzę ale także dowiemy się w jaki sposób szybko i skutecznie rozwiązywać zadania. Uczestnictwo w kursie znacząco podnosi szansę na zdanie egzaminu o czym świadczą pozytywne opinie absolwentów i w wielu przypadkach późniejszych posiadaczy licencji maklera.

Czy na egzaminie warto strzelać?
Odpowiedź na to pytanie uzyskamy dzięki rachunkowi prawdopodobieństwa. Na egzamin składa się 120 pytań testowych ocenianych według zasady:

• +2 punkty za poprawną odpowiedź
• 0 punktów za brak odpowiedzi
• -1 punktów za błędną odpowiedź

Do zdobycia jest zatem 240 punktów. Jednak możliwość uzyskania ujemnych punktów za błędne odpowiedzi potrafi drastycznie zmienić nasz wynik. Po rozwiązaniu zadania i zaznaczeniu odpowiedzi wychodzimy z założenia, że zdobyliśmy dwa punkty. Jeśli jednak jesteśmy w błędzie, albo po prostu daliśmy się w złapać w pułapkę zastawioną przez Komisję, to od naszego dotychczasowego wyniku zostanie odjęty 1 punkt. Finalnie oznacza to różnicę 3 punktów! Punkty ujemne to prawdziwy koszmar piszących egzamin znacząco wpływający na zdawalność (ostatni zdało tylko 10% kandydatów).

W trakcie pisania testu warto zastosować sprawdzoną metodę: podczas przechodzenia po raz pierwszy przez wszystkie pytania zaznaczajmy te, co do których jesteśmy pewni odpowiedzi w 50%. Dla przykładu: jeśli z wariantów A, B, C i D odrzucimy na 100% C i D, to mamy 50% szans na poprawną odpowiedź. I w tym miejscu do gry wchodzi rachunek prawdopodobieństwa i wartość oczekiwana. Wartość oczekiwana wyniku takiego pojedynczego pytania wynosi: 0,5*(-1)+0,5*2=0,5. Czyli statystycznie za każde pytanie, w którym odrzuciliśmy dwa warianty, powinniśmy uzyskać +0,5 punktu. Jeżeli takich pytań mamy kilka to powinniśmy zaufać rachunkowi prawdopodobieństwa i po prostu strzelać!

Strategia na egzamin
Strategia na egzamin obejmuje kilka aspektów. Po pierwsze powinniśmy przyjść na niego maksymalnie wypoczęci po dobrze przespanej nocy. Zarywanie nocy tuż przed testem mija się z celem – tylko wypoczęty i maksymalnie skoncentrowany umysł jest w stanie podołać temu wyzwaniu. Bardzo dobrze sprawdza się także metoda, aby dzień przed egzaminem był dniem wolnym od nauki – te kilka godzin nas już nie zbawią a umysł wypocznie i będzie miał nieco więcej czasu na ‘ułożenie’ sobie wiedzy zdobywanej w poprzednim tygodniach.

Jednym z największych przeciwników na egzaminie maklerskim jest czas. Mamy do dyspozycji dokładnie 180 minut co przy 120 pytaniach daje 90 sekund na pytanie. I jak w wielu przypadkach całkowicie wystarcza to by przeczytać treść i udzielić odpowiedzi tak są zadania, które wymagają od nas nawet kilku minut obliczeń. Mnie osobiście zastosowanie ich pozwoliło napisać egzamin 30 minut przed czasem i uzyskać wynik znacząco ponad wymaganych progiem. Na teście nie będzie czasu na przypominanie sobie wzorów, regułek, czy filozofowanie nad poprawną odpowiedź. Albo wiemy albo nie – i czytamy kolejne zadanie. Wymaga to od nas maksymalnego skupienia przez 3 godziny i sprawnego rozwiązywania zadania po zadaniu – tutaj z kolei z pomocą może przyjść napój izotoniczny czy czekolada (Komisja nie będzie robiła problem z wniesieniem takiego asortymentu na salę egzaminacyjną).

Stanowczo odradzam także wszelkie próby nieuczciwych praktyk podczas pisania testu. To nie studia ;) tylko egzamin państwowy – nie tylko pilnować nas będzie kilka osób przechadzających się po sali ale dodatkowo jednoosobowe stoliki są znacząco oddalone od siebie a jakakolwiek próba ściągania skutkuje natychmiastowym wyrzuceniem. Z uwagi na ilość pytań na nieuczciwe praktyki po prostu nie ma czasu i należy o takich sposobach na poprawienie wyniku po prostu zapomnieć.

Ostatnią rzeczą, na którą chciałbym uczulić osoby podchodzące do testu, to arkusz odpowiedzi. Od Komisji dostaniemy kopertę, w której znajdziemy egzamin (treść pytań), tablice matematyczne oraz arkusz odpowiedzi (tzw. toto lotek). Wszystkie elementy poza ostatnim możemy po egzaminie zabrać do domu; Komisję będzie interesować tylko arkusz odpowiedzi. Oznacza to, że musimy być bardzo czujni przy przenoszeniu odpowiedzi na toto lotka – dość łatwo pomylić bowiem kolejność pytań i dla przykładu zamiast zaznaczyć odpowiedź C w pytaniu 50 robimy to linię wyżej (49) lub niżej (51). Pomylenie się w jednym miejscu w najgorszym przypadku skutkować może efektem kuli śnieżnej i przesunięciu kilku pytań pod rząd a finalnie kilkoma/kilkunastoma punktami ujemnymi. To z kolei może w sposób decydujący wpłynąć na  uzyskany przez nas rezultat.

Na koniec warto zaznaczyć jeszcze raz, że proces przygotowania się do egzaminu oraz jego pisania powinien być dobrze przemyślany i robiony z głową. Materiału jest bardzo dużo, czasu na egzaminie niewiele, a Komisja jest w stanie wypunktować każdą naszą słabość. Mam nadzieję, że tych kilka praktycznych porad przełoży się na efektywność nauki kandydatów tej prestiżowej profesji jaką jest makler papierów wartościowych.

FED ostrzega przed wysoką wyceną akcji

W minionym tygodniu podczas posiedzenia Rezerwy Federalnej Janet Yellen zakomunikowała, że wyceny akcji amerykańskich mogą być zbyt wysokie. Zważywszy na nieustający trend wzrostowy i ostatnie zachowanie indeksów w ramach tzw. ‘hossy Trump’a’ ostrzeżenie było jak najbardziej uzasadnione. Co więcej niektóre wskaźniki, takie jak C/Z są zdecydowanie powyżej historycznych norm – o czym oficjalnie wspomniano w komunikacie.

Postanowiłem sprawdzić czy w przeszłości takie komunikaty znajdowały odzwierciedlenie w zachowaniu rynku. Badając ostatnich 20 lat możemy doszukać się sześciu przestróg: z grudnia 1996, marca 2000, grudnia 2001, stycznia 2004, września 2014 i kwietnia 2015 roku. Na poniższy wykres naniosłem zmiany indeksu SP500 w kolejnych 12 miesiącach od wydania ostrzeżenia:

Na szczególną uwagę zasługuje okres pomiędzy grudniem 1996 a grudniem 1997 kiedy po wyrażeniu zaniepokojenia ze strony FED co do nadmiernych wycen akcji indeks SP500 wzrósł w kolejnych 12 miesiącach o ponad 30%. Ostrzeżenie było zatem wyjątkowo nietrafione.

Jednak w przypadku pozostałych 5 komunikatów mamy do czynienia z płaskim bądź spadkowym rynkiem – i to jest moim zdaniem informacja warta uwagi. Rezerwa Federalna miała całkowitą słuszność w okresie pękania bańki dot-com’ów wydając ostrzeżenie w marcu 2000 roku. Rok później SP500 był ponad 20% niżej.

Na czerwono zaznaczona jest średnia, która sugeruje całkowicie płaski rynek na przestrzeni najbliższych 12 miesięcy. Należy zaznaczyć, że tylko wynik z 1996 ratuje obraz rynku odchylając średnią mocno do góry.

Zdaniem wielu analityków istnieje przestrzeń do większej korekty w USA w najbliższych miesiącach. Amerykańscy inwestorzy wyczekują obiecanej przez administrację Trump’a reformy podatkowej co stanowiło część paliwa do motoru napędowego zwyżek w ostatnich miesiącach. Z drugiej strony FED zapowiada zmniejszenie swojej sumy bilansowej co oznacza, że pozbędą się części aktywów w tym roku. Tak naprawdę ciężko przewidzieć jakie może mieć to skutki dla rynku finansowego. Nie można także zapominać o powrocie, na ten moment niskiej, inflacji co wpłynąć może na ilość podwyżek stóp procentowych w kolejnych kwartałach.

Poniżej wykres prezentujący średnie zachowanie indeksu SP500 po wydaniu ostrzeżenie przez FED oraz przeciętne zachowanie indeksu w okresie styczeń – grudzień w ostatnich 20 latach (w oparciu o mediany).

SciFun odbędzie lot paraboliczny

Jakiś czas temu zamieściłem link do filmu na youtube o tytule "Krótki film o prawdzie i fałszu" autorstwa SciFun-a. Dla tych, którzy przegapili: https://www.youtube.com/watch?v=T1vW8YDDCSc - to jeden z najbardziej wartościowych materiałów jakie obejrzałem na polskim YT.

Dziś SciFun poinformował na swoim kanale, że bierze udział w treningu w Europejskim Centrum Astronautów ESA, w ramach Andromeda Initiative, sponsorowanego przez EA, promującej Mass Effect: Andromeda. Celem szkolenia, które zostanie zrelacjonowane przez SciFun-a oraz 5 innych europejskich youtuber-ów, będzie odbycie lotu parabolicznego. Podczas takiego eksperymentu można zaznać nieważkości podobnej do tej, jakiej doświadczają astronauci na orbicie. Prawdopodobnie niewielu Polakom dane było doświadczyć stanu nieważkości w locie parabolicznym - dlatego z ciekawością będę czekał na kolejne relacje. Zachęcam do przejrzenia innych video na kanale SciFun-a; znajduję się tam masa naukowych ciekawostek.

Świat jako wioska

Gdyby świat był wioską liczącą stu mieszkańców:

• 61 ludzi byłoby Azjatami (z czego 20 Chińczykami, a 17 - Hindusami), 14 byłoby Afrykanami, 11 - Europejczykami, 8 byłoby reprezentantami Ameryki Południowej, 5 - Ameryki Północnej. Tylko jeden mieszkaniec wioski pochodziłby z Australii, Oceanii lub Antarktyki
• Co najmniej 18 mieszkańców wioski nie umiałoby pisać lub czytać, ale 33 z nich miałoby telefony komórkowe, a 16 - dostęp do internetu
• 18 mieszkańców wioski miałoby mniej niż 10 lat, a 11 - więcej niż 60. W wiosce byłoby tyle samo kobiet i mężczyzn
• Po wiosce jeździłoby 18 samochodów
• 63 mieszkańców miałoby niedostateczne warunki sanitarne
• 32 mieszkańców wioski byłoby chrześcijanami, 20 muzułmanami, 14 wyznawcami hinduizmu; 6 byłoby buddystami, 16 nie wyznawałoby żadnej religii, a pozostałych 12 byłoby wyznawcami innych religii
• 30 mieszkańców wioski byłoby bezrobotnymi lub zatrudnionymi  w niepełnym wymiarze godzin; spośród tych 70, którzy by pracowali, 28 pracowałoby w rolnictwie, 14 w przemyśle a pozostałych 28 w sektorze usług
• 53 mieszkańców żyłoby za mniej niż 2 dolary dziennie. Jeden z nich chorowałby na AIDS, 26 mieszkańców wioski paliłoby tytoń, a 14 miałoby nadwagę
• Do końca roku 1 mieszkaniec by umarł, a 2 nowych mieszkańców by się urodziło; populacja wioski liczyłaby więc 101 osób

Rajd na amerykańskich giełdach

Stało się - konsolidacja na amerykańskich indeksach, która trwała przez większą część 2015 roku i pierwszą połowę 2016 została zakończona mocnym wybiciem. Nie spełniły się tym samym zapowiedzi, iż wybór Donalda Trumpa na prezydenta spowoduje załamanie się rynków. Co prawda kontrakty na indeksy amerykańskie w wieczór wyborczy nurkowały o przeszło 5%, lecz to właśnie był idealny moment by ponownie dokupić akcji i czekać na odreagowanie rynku.

Od tego czasu główne benchmarki amerykańskiej giełdy są w silnym trendzie wzrostowym, który niektórzy komentatorzy określają szaleństwem.

Obserwując hossę za oceanem od 2009 roku moim zdaniem wkraczamy w fazę "Euphoria", która została oznaczona na powyższym wykresie jako ostatnie stadium całego cyklu. Potwierdza to także długoterminowe, ogólne oznaczenie fal Elliota, zaprezentowane na poniższym wykresie

Moim zdaniem jesteśmy obecnie w fali piątej; podfali trzeciej, którą może charakteryzować bardzo mocna dynamika wzrostowa (połączenie euforii charakteryzującej fale piąte ze stabilnością trendu charakterystycznego dla trójek). 

Kluczowym pytaniem pozostaje jak długo ten trend się utrzyma i do jakich poziomów indeksy zostaną wyciągnięte. Tego nie wiem - natomiast od wielu lat banki centralne całego świata uprawiają eksperymentalną politykę  i mają niekwestionowany wpływ na cały rynek finansowy. Nawet hossa 1990-2000, za rządów Billa Clintona, nie miała takiego wsparcia prasy drukarskiej, jak obecny trwający 7 lat rynek byka. Dodatkowo trzeba pamiętać, iż nowy prezydent Donald Trump to kapitalista i przedsiębiorca z krwi i kości, który swoimi progospodarczymi decyzjami, takimi jak obniżka podatków, może dodatkowo wesprzeć amerykańską gospodarkę a tym samym wspomóc dynamikę i żywotność omawianej fali piątej.

Wesołych świąt i Szczęśliwego Nowego Roku!

"MARS" - superprodukcja od National Geographic

W ostatnią niedzielę miała miejsce premiera superprodukcji National Geographic "MARS". Jeśli interesujesz się tematyką kolonizacji innych planet i podboju kosmosu to obok tego serialu fabularnego nie możesz przejść obojętnie.

Seria „MARS” łączy elementy serialu fabularnego z sekwencjami dokumentalnymi, ilustrując dzieje ludzkiego dążenia do kolonizacji Marsa. Historia produkcji, której akcja osadzona jest zarówno w przyszłości, jak i teraźniejszości, opowiadana jest z perspektywy odbywającej się w 2033 r. fikcyjnej misji załogowej na Czerwoną Planetę. Seria niejako spekuluje o przyszłości firmy SpaceX i w pewnym sensie realizuje aktualne wizje Elona Musk'a, który pojawia się na ekranie osobiście.

W serialu obok konstruktorów marsjańskich łazików z całego świata wystąpili studenci z Politechniki Białostockiej. To twórcy łazika RED, który w tym roku na międzynarodowych zawodach łazików w USA zajął 7. miejsce (w poprzednich latach studenci Politechniki Białostockiej wygrywali tę rywalizację).

Pierwszy odcinek serii zrobił na mnie duże wrażenie i serdecznie polecam tę produkcję.